Θα σας διηγηθώ μια ιστορία του γνωστού φιλοσόφου Μπαρούχ Σπινόζα, την οποία αφηγείται ο ίδιος ο Σπινόζα στις αρχές του βιβλίου του Πραγματεία για τη Διόρθωση του Νου.

Βρισκόμαστε στον δέκατο έβδομο αιώνα. Η ιστορία εκτυλίσσεται στην Ολλανδία και πρωταγωνιστής της ιστορίας είναι ο Σπινόζα σε νεαρή ηλικία, ο οποίος βρίσκεται σε μια πολύ κρίσιμη στιγμή της ζωής του. Η εμπειρία τον δίδαξε ότι όλα όσα επιδιώκουν ως αυτοσκοπό συνήθως οι περισσότεροι άνθρωποι και τα οποία ο Σπινόζα συνοψίζει στο τρίπτυχο δόξα, πλούτη, ηδονή — είναι μάταια και μηδαμινά. Αντιμέτωπος, λοιπόν, με αυτήν τη ματαιότητα, βρέθηκε μπροστά σε ένα δίλημμα: να εγκαταλείψει αυτά τα πράγματα τα οποία έχει κρίνει ως μάταια ώστε να αναζητήσει αν υπάρχει κάτι που να μην είναι μάταιο, κάποιο πραγματικό αγαθό όπως το αποκαλούσε ο Σπινόζα, το οποίο θα του προσφέρει για πάντα την ικανοποίηση μιας υπέρτατης και αδιάκοπης χαράς ή να συνεχίσει να ζει με τον τρόπο που ζούσε μέχρι τη στιγμή που έκανε αυτές τις σκέψεις;

Στην αρχή, φαινόταν απερισκεψία να απαρνηθεί αμέσως τον τρόπο ζωής του, δηλαδή κάτι βέβαιο και γνωστό, για ένα πράγμα αβέβαιο και άγνωστο. Πώς τα παρατάς όλα, για κάτι που δεν ξέρεις; Αν η κατάσταση στην οποία βρεθείς είναι χειρότερη από αυτήν που βρίσκεσαι τώρα; Αυτά φαίνεται να είναι τα ερωτήματα που απασχολούσαν τον ανήσυχο νέο. Έτσι, σκέφτηκε το εξής: για να μην σπαταλήσει το χρόνο του για κάτι που ακόμα δεν ξέρει αν μπορεί να βρεθεί ή αν καλά-καλά υπάρχει, αποφάσισε να αρχίσει να αναζητάει το πραγματικό αγαθό χωρίς να χρειαστεί να αλλάξει τον τρόπο ζωής που είχε μέχρι εκείνη τη στιγμή — ή τουλάχιστον, να βεβαιωθεί αν κάτι τέτοιο είναι εφικτό να γίνει. Το δοκίμασε αυτό πολλές φορές, αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Ο λόγος που δεν κατάφερε να συνδυάσει την αναζήτηση για το υπέρτατο αγαθό με την ζωή που έκανε ήδη ήταν ότι στην προσπάθειά του για αυτό, συνειδητοποίησε ότι όσα συμβαίνουν συνήθως στη ζωή και ό,τι εκτιμούν οι άνθρωποι ως το υπέρτατο αγαθό — δηλαδή τη δόξα, τον πλούτο, και την ηδονή — αυτά διασπούν τόσο πολύ το πνεύμα ώστε δε μένει θέση για την παραμικρή σκέψη κάποιου άλλου πράγματος, για να σκεφτείς κάποια άλλη στάση ζωής. Δηλαδή, όταν έχεις ανάγκη και επιδιώκεις το χειροκρότημα και την αποδοχή των άλλων, τον πλούτο, και τις άμεσες ηδονές και απολαύσεις, τότε καταλήγεις να είσαι έρμαιό τους και η σκέψη σου απασχολείται, έμμεσα ή άμεσα, μόνο ως προς το πώς θα ικανοποιήσεις αυτές τις επιθυμίες. Όμως, η επιρροή που είχε ο συνηθισμένος τρόπος ζωής πάνω στο νου ήταν μεγάλης σημασίας για τον Σπινόζα, αφού από τη στιγμή που ήθελε να αναζητήσει μια νέα στάση ζωής, διαφορετική από αυτή που ήδη είχε, ήταν απαραίτητο να έχει πνεύμα καθαρό και να αποκλείει καθετί που επηρεάζει αρνητικά τη διαύγεια του πνεύματός του ή που απομάκρυνε τη σκέψη του από την αναζήτησή του. Έτσι, αφού αποδείχτηκε στον ίδιο μετά από πολλές μάταιες προσπάθειες ότι δεν μπορούσε να τα συνδυάσει, έπρεπε τελικά να αποφασίσει τι στο καλό να κάνει: να εγκαταλείψει τις παλιές συνήθειές του ώστε να μπορέσει να επιδοθεί και αφοσιωθεί στην αναζήτηση ενός πραγματικού αγαθού, ή να συνεχίσει να ζει όπως ζούσε;

Καθώς σκεφτόταν τι να κάνει, έβλεπε ότι σε περίπτωση που αποφάσιζε να ασχοληθεί με την αναζήτηση αλλά αυτή δεν επέφερε καρπούς και αποδεικνυόταν στο τέλος ότι η ύψιστη ευτυχία, παρά την ματαιότητά τους, βρίσκεται στις τιμές και τα πλούτη, ο Σπινόζα αναγνώριζε ότι θα τα είχε στερηθεί για κάτι που τελικά δεν άξιζε. Από την άλλη μεριά όμως, αν η ύψιστη ευτυχία δεν βρισκόταν στον υπάρχοντα τρόπο ζωής του και αυτός συνέχιζε να ζει με αυτόν τον τρόπο, τότε και πάλι θα είχε στερηθεί την ύψιστη ευτυχία, αφού δεν θα είχε αφιερώσει τον χρόνο και την ενέργειά του στην αναζήτησή της. Παρά την αναστάτωσή του και τη ψυχοφθόρα κατάσταση στην οποία βρισκόταν, όφειλε να πάρει μια απόφαση. Και η απόφαση αυτή ήταν πολύ κρίσιμη, καθώς αφορούσε την ίδια τη ζωή του και πώς αυτή θα συνεχιστεί. Δεν μπορούσε να επιλέξει στην τύχη. Γι’ αυτό, αποφάσισε να εξετάσει ποια θα ήταν ωφελιμότερη για τον ίδιο προτού επιλέξει τη μία και αποκηρύξει την άλλη. Και έτσι τα έβαλε στη ζυγαριά. Σε περίπτωση που εγκατέλειπε τις παλιές του συνήθειες με σκοπό να είναι προσηλωμένος στην αναζήτησή του, έβλεπε ότι θα έχανε ένα βέβαιο και γνωστό αγαθό (το οποίο όμως δεν είναι καθόλου βέβαιο ως προς τη χαρά και τη σταθερότητά του, αφού το είχε κρίνει ήδη ως μάταιο) για χάρη ενός άλλου αγαθού το οποίο ναι μεν δεν είναι βέβαιο αλλά δεν είναι βέβαιο μόνο ως προς την πιθανότητα να το αποκτήσει και όχι από τη φύση του, αφού αυτό που έψαχνε ήταν ένα σταθερό αγαθό που θα του προσφέρει υπέρτατη και διαρκή χαρά. Δηλαδή το ένα ήταν βέβαιο ως προς το ότι υπάρχει αλλά όχι βέβαιο ως προς αυτό που ήθελε ο Σπινόζα – υπέρτατη και διαρκή χαρά – και το άλλο ήταν αβέβαιο ως προς το αν υπάρχει και αν μπορεί ο ίδιος να το αποκτήσει αλλά βέβαιο ως προς αυτό που ήθελε ο Σπινόζα, καθώς αυτός θα έψαχνε ένα βέβαιο αγαθό ως προς τη χαρά.

Εμμένοντας στη σκέψη αυτή, ο ανήσυχος νέος τελικά αποφάσισε να επιδοθεί και να επικεντρωθεί στην αναζήτηση, διότι έβλεπε ότι βρισκόταν σε μεγάλο κίνδυνο και ότι ήταν αναγκασμένος να αναζητήσει με όλη του τη δύναμη μια θεραπεία, όσο αβέβαιη ενδεχομένως και αν ήταν η αναζήτηση αυτή· όπως δηλαδή ένας ασθενής ο οποίος πάσχει από θανατηφόρα ασθένεια και προβλέπει ένα σίγουρο θάνατο αν δεν του χορηγηθεί μια θεραπεία και αναγκάζεται να την αναζητήσει με όλη του τη δύναμη, καθώς σε αυτήν την προσπάθειά του βασίζεται κι όλη η ελπίδα του. Με άλλα λόγια, για να αποφασίσει τελικά να αφιερώσει τον χρόνο του στην αναζήτηση ενός πραγματικού αγαθού, αρκούσε μόνο το γεγονός ότι έκρινε τον συνηθισμένο τρόπο ζωής ως μάταιο. Διότι, ακόμη και αν στο τέλος κατέληγε ότι δεν υπάρχει κάτι άλλο, δεν θα ένιωθε ότι σπατάλησε το χρόνο του, αφού έτσι και αλλιώς δεν θα είχε χάσει κάτι που άξιζε. Για το λόγο αυτό, έκρινε ότι το να επιδοθεί στην αναζήτηση ενός πραγματικού αγαθού, στην αναζήτηση μιας νέας στάσης ζωής, ήταν η μόνη ορθή επιλογή, αφού στην χειρότερη περίπτωση το μόνο που θα έχανε θα ήταν χρόνος (χρόνος όμως που θα είχε αξιοποιηθεί χρήσιμα καθώς δεν θα είχε αναλωθεί σε μάταια και ενίοτε επικίνδυνα πράγματα όπως έκρινε ο Σπινόζα) και στην καλύτερη περίπτωση θα είχε βρει το υπέρτατο αγαθό.

Κάπως έτσι αποκήρυξε τις παλαιές του συνήθειες και αφοσιώθηκε στην αναζήτηση. Αυτό δε σημαίνει, φυσικά, ότι κατάφερε από τη μία μέρα στην άλλη να απομακρύνει κάθε φιλοκέρδεια, κάθε φιληδονία, κάθε φιλοδοξία. Παρ’ όλα αυτά, ο νεαρός Μπαρούχ έβλεπε ότι αυτά τα «κακά» δεν ήταν τέτοιας λογής ώστε παρόλα τα αντίδοτα να μην υποχωρούν. Όσο το πνεύμα του στρεφόταν γύρω από αυτές τις σκέψεις και την αναγκαιότητα να αναζητήσει κάτι διαφορετικό και δεν απασχολούνταν με τον συνηθισμένο τρόπο ζωής, τόσο περισσότερο κατάφερνε να τον αποστρέφεται και μπορούσε να σκέφτεται σοβαρά τη νέα στάση ζωής· και αυτό του έδινε μεγάλη παρηγοριά και δύναμη. Μάλιστα, αυτό άρχισε να γίνεται ακόμη πιο συχνό και εύκολο, όταν είδε ότι η απόκτηση χρημάτων, η ηδονή και η δόξα είναι επιζήμια μόνο όσο αναζητούνται ως αυτοσκοπός. Όταν, όμως, αυτά επιδιώκονται ως μέσα ενόψει άλλων πραγμάτων, χρήσιμα προς τον σκοπό που ήθελε ο Σπινόζα, τότε θα χρησιμοποιούνται με μέτρο και δεν θα είναι καθόλου βλαβερά.

Στο σημείο αυτό ίσως αναρωτηθεί ο αναγνώστης αν η αναζήτηση του Σπινόζα κατέληξε κάπου. Διαβάζοντας το έργο που άφησε πίσω του (Ηθική, Πολιτική Γραμματεία, Θεολογικο-Πολιτική Γραμματεία), μπορεί να πει κανείς με σιγουριά ότι κάπου κατέληξε ή τουλάχιστον ότι δεν μετάνιωσε την αναζήτηση αυτή. Ωστόσο, το ενδιαφέρον κατά τη γνώμη μου έγκειται αλλού. Με τον Μπαρούχ Σπινόζα, όπως και με αρκετούς άλλους φιλοσόφους, ασχολήθηκαν αρκετοί άνθρωποι στο πέρασμα του χρόνου. Όσοι ασχολήθηκαν μαζί του, όμως, δεν υιοθέτησαν όλοι το νέο τρόπο ζωής του· ίσως ούτε οι περισσότεροι από αυτούς, όπως θα ήθελε και ο ίδιος ο Σπινόζα. Μάλιστα, όχι μόνο δεν υιοθέτησαν τον νέο τρόπο ζωής του, αλλά ούτε επιδόθηκαν οι ίδιοι σε μια νέα στάση ζωής που θα απέρριπταν την παλιά και θα αφοσιώνονταν στο να αναζητήσουν οι ίδιοι για τον εαυτό τους κάτι διαφορετικό, ακόμα και αν η αναζήτησή τους δεν κατέληγε στο ίδιο πράγμα που κατέληξε η αναζήτηση του Σπινόζα.

Πολύ απλούστερα, διαβάζοντάς τον, δεν έγιναν όλοι φιλόσοφοι. Γιατί; Ίσως οι λόγοι που έκαναν τον νεαρό Σπινόζα να κρίνει τον κοινό τρόπο ζωής ως μάταιο, να μην είναι αρκετοί για τους ίδιους και με τον υφιστάμενο τρόπο ζωής τους να πετάνε ήδη σε πελάγη απέραντης χαράς ή τουλάχιστον να ευελπιστούν ότι σύντομα θα πετάνε σε αυτά. Ίσως ο συνηθισμένος τρόπος ζωής να φάνηκε ισχυρότερος απ’ ότι φάνηκε σε εκείνον και η επιθυμία τους για τη δόξα, τον πλούτο και τις άμεσες και εφήμερες ηδονές, να είναι τόσο δυνατή που δεν τους επιτρέπει να τον εγκαταλείψουν. Ίσως επειδή φοβούνται να μπουν σε μια νέα αναζήτηση, καθώς κρίνουν – και ίσως ομολογουμένως – ότι και αυτή ενέχει κινδύνους. Ή ίσως, για πολλούς άλλους λόγους, που είναι διαφορετικοί στον καθένα από τους αναγνώστες του. Ποιος ξέρει. Ίσως, μάλιστα, να είναι καλύτερα έτσι!

Το αποτέλεσμα της δικής μου αναζήτησης

Θα σας πω, όμως, το αποτέλεσμα της δικής μου μέχρι τώρα πορείας και αναζήτησης στη ζωή. Όχι ότι έχει κάποια σπουδαία σημασία, καθώς για να το εκτιμήσει κάποιος ή ακόμη και για να το καταλάβει, πρέπει να καταλήξει σε αυτό μόνος του μέσα από τη δική του αναζήτηση· αν καταλήξει στο ίδιο. Θέλω να πω, δηλαδή, ότι χωρίς το προσωπικό βίωμα — και αυτό ισχύει μάλλον για οτιδήποτε — είναι αρκετά δύσκολο να καταλάβεις κάτι από κάποιον άλλον. Δεν είναι όμως απολύτως αδύνατο.

Σχετικά νωρίς, λοιπόν, συνειδητοποίησα και εγώ ότι το να έχεις ως αυτοσκοπό τη δόξα, τον πλούτο, και τις άμεσες στιγμιαίες και ανούσιες απολαύσεις — τα οποία όπως προδίδουν οι πράξεις των ανθρώπων εξακολουθούν να αποτελούν μεγάλο μέρος, αν όχι αποκλειστικό, της ζωής τους — είναι πράγμα μάταιο. Το να είναι, δηλαδή, αυτά τα πράγματα το raison d’ etre σου, δηλαδή ο λόγος για τον οποίο ζεις και υπάρχεις, είναι μάταιο. Η ζωή έχει πολλά περισσότερα πράγματα να προσφέρει από το να αναλωθεί κάποιος σε αυτά τα πράγματα. Μάλιστα, κρίνω πλέον ότι συχνά, αν όχι πάντα, τα πράγματα αυτά αποτελούν υποκάταστατα για αυτό που έχει όντως ανάγκη ο άνθρωπος ή ακόμη, είναι πράγματα τα οποία πηγάζουν από φόβο και ανασφάλεια. Φυσικά, το να μην έχει κάποιος αυτά τα πράγματα ως αυτοσκοπό, δεν σημαίνει ότι καθετί που τώρα γίνεται για χάρη αυτών, παύει να γίνεται. Ο τρόπος, όμως, με τον οποίο βιώνεται κάτι, είναι διαφορετικός. Και είναι διαφορετικός διότι διαφέρει ο λόγος για τον οποίο γίνεται. Αλλιώς, για παράδειγμα, θα βιώσει κάποιος ένα παιχνίδι το οποίο παίζει με σκοπό τη νίκη, και αλλιώς όταν το παίζει για τη χαρά του ίδιου του παιχνιδιού.

Έτσι λοιπόν, στο πέρασμα του χρόνου, μέχρι τώρα τουλάχιστον, έχω καταλήξει ότι το πιο σημαντικό πράγμα στη ζωή είναι η αγάπη, ο έρωτας, και το να είσαι ελεύθερος. Μάλιστα, όπως μου αρέσει να λέω συχνά μεταξύ σοβαρού και αστείου, μόνο αυτά μπορούν να σώσουν τον κόσμο και τον καθένα χωριστά: η αγάπη και ο τρυφερός, αλλά συγχρόνως έντονος και ορμητικός, έρωτας.

Επίσης, εξίσου σημαντικό και μάλλον έμφυτο στον άνθρωπο, είναι η εξερεύνηση. Μια εξερεύνηση είναι η ζωή, μια μεγάλη περιπέτεια. Μια εξερεύνηση, όμως, δίχως σκοπό, δίχως προορισμό, δίχως στόχο. Εξερεύνηση για την εξερεύνηση. Όπως κάναμε όταν ήμασταν μικρά παιδιά… τουλάχιστον εκείνα που είχαμε την τύχη να έχουμε ελαστικούς και όχι δικτάτορες γονείς και μας άφηναν ελεύθερους να ζούμε όπως θέλαμε· όπως θα έπρεπε να αφήνονται ελεύθερα όλα τα παιδιά του κόσμου! Δείτε για μια στιγμή τα παιδιά. Από την πρώτη μέρα κιόλας που μαθαίνουν να μπουσουλάνε, και από πιο πριν ακόμη, δεν κρατιούνται από το να γνωρίσουν τα πράγματα γύρω τους. Σαν να θέλουν να απλωθούν. Να αφήσουν το στίγμα τους πάνω στα πράγματα. Να πάρουν μια γεύση από αυτά. Ίσως να ισχύει αυτό που έλεγε ο Αριστοτέλης ότι υπάρχει έμφυτη ροπή προς τη γνώση. Ναι, η εμπειρία πιστοποιεί ότι πράγματι υπάρχει. Έτσι φαίνεται. Να ειναι ένα έμφυτο χαρακτηριστικό των ανθρώπων. Μια ανάγκη. Μια ανάγκη για ερεθίσματα. Αλλιώς το άτομο βαριέται. Αποχαυνώνεται. Ας μην μπερδευτεί όμως αυτή η μάλλον έμφυτη τάση με το άλλο πολύ συχνό φαινόμενο του να ασχολείσαι με κάτι για να αποσπάσεις απλώς την προσοχή σου από αυτό που σε βασανίζει. Που το κάνεις επειδή απωθείς αυτό που σε ενοχλεί. Σε αυτή την περίπτωση δεν είναι άπλωμα, δεν υπάρχει συνοχή, δεν αποτελεί συνέχεια, αλλά αποκοπή. Εκεί αρχίζεις να αλλοτριώνεσαι διότι μόνο έτσι μπορείς να αντέξεις αυτό που σου συμβαίνει. Αρχίζεις να γίνεσαι και να νιώθεις άλλος. Και πλέον αυτό που κάνεις δεν είναι εξερεύνηση αλλά σαν τη μύγα πηγαίνεις γύρω-γύρω απλώς και μόνο για να αποσπάσαι. Απλώς και μόνο για να μην αντιμετωπίσεις αυτό το οποίο πραγματικά σε απασχολεί. Υπάρχουν όμως και κάποιοι, οι οποίοι και αυτοί επικαλούνται την εμπειρία και ισχυρίζονται ότι το έμφυτο χαρακτηριστικό για ροπή προς τη γνώση και την εξερεύνηση δεν επαληθεύεται. Αλλά το λένε αυτό όταν προσπαθούν να το εντοπίσουν στους ανθρώπους που πλέον έχουν μεγαλώσει. Και ναι, είναι αλήθεια ότι πολλές φορές αυτό δεν εντοπίζεται εκεί. Αλλά γιατί δεν εντοπίζεται; Διότι είτε έχει εξωγενώς εμποδιστεί η έκφρασή του, στην αρχή, με τα διάφορα «πρέπει» και «μη», είτε επειδή έχει κατευθυνθεί προς συγκεκριμένα πράγματα. Δεν λειτουργεί έτσι όμως η επιθυμία για γνώση και για εξερεύνηση. Αυτά λειτουργούν αυθόρμητα, όπως αυθόρμητα λειτουργεί για παράδειγμα και η πείνα. Δεν μπορείς να πεις τώρα θα ασχοληθώ με κάποιο πράγμα γιατί έτσι μου είπε το σχολείο ή γιατί έτσι πρέπει ή γιατί έτσι μου είπαν οι γονείς μου. Όταν γίνει αυτό για πολύ καιρό, τότε αργά ή γρήγορα το ένστικτο θα διαβρωθεί, θα αλλοιωθεί, και πλέον ό,τι κάνεις θα το κάνεις ως ρουτίνα και μόνο για όσο χρειάζεται. Στα πολύ μικρά παιδιά όμως, η τάση αυτή εντοπίζεται σχεδόν πάντα και παντού. Ενδεχομένως όχι σε όλα στον ίδιο βαθμό, στην ίδια ένταση και με την ίδια συχνότητα, αλλά δεν παύει να υπάρχει και μάλιστα να υπάρχει έντονη διαμαρτυρία από τη μεριά τους όταν αυτή δεν εκφράζεται.

Ένα άλλο αποτέλεσμα της μέχρι τώρα πορείας μου στη ζωή, είναι ότι τα πράγματα καθεαυτά στερούνται νόημα. Τίποτα δεν έχει νόημα. Τίποτα δεν έχει αξία από μόνο του. Αυτό, εκ πρώτης όψεως, αναγνωρίζω ότι δεν είναι και πολύ παρήγορο. Και ξέρω ότι μπορεί να ταρακουνήσει τον αναγνώστη η σκέψη ότι μπορεί μελλοντικά να αντιληφθεί ότι τίποτα δεν έχει νόημα ή απώτερο σκοπό ή τουλάχιστον ότι δεν δυνόμαστε να ξέρουμε τίποτα για αυτά, ιδίως όταν τώρα έχει επενδύσει – συνειδητά ή ασυνείδητα – διάφορες μη ρεαλιστικές επιθυμίες του σε μια υποτιθέμενη μεγαλοσύνη των πραγμάτων και σε κάποιο «βαθύτερο ή ανώτερο» νόημα. Η σκέψη ότι πολύ πιθανόν απλώς γεννιέσαι, ζεις, και πεθαίνεις, εκ πρώτης όψεως ίσως δεν είναι πολύ παρήγορη. Ωστόσο, με το πέρασμα των χρόνων, ίσως καταλήγεις να θεωρείς ανούσια την ανάγκη για σκοπό και νόημα. Δηλαδή ακόμη και αν καταλήξεις στο συμπέρασμα ότι τίποτα δεν έχει κάποιο «αντικειμενικό» νόημα αλλά είσαι εσύ αυτός που νοηματοδοτεί τα πράγματα, αυτό να είναι κάτι που ούτε σε ενοχλεί, ούτε σε λυπεί. Κάτι που σου είναι αδιάφορο. Εξάλλου, δεν είμαι και πολύ σίγουρος κατά πόσο το να αναρωτιέσαι για το νόημα της ζωής αποτελεί ένδειξη υγείας. Είμαι σχεδόν βέβαιος ότι αυτό προκύπτει όταν κάποιος δεν είναι ο εαυτός του, όταν κάποιος δεν είναι πλήρης, όταν κάποιος δεν ζει, όταν υποβόσκει κάποια ανικανοποίητη επιθυμία. Όσο δεν κάνει αυτό που του βγαίνει πηγαία να κάνει και επιλέγει να επαναπαύεται σε διάφορα υποκατάστατα, τότε πώς να μην σκέφτεται ότι όλα τα πράγματα είναι ανούσια και πώς να μην καταθλίβεται από αυτό; Όταν είσαι ελεύθερος και είσαι αυτό που θες να είσαι, και κάνεις αυτό που πραγματικά θες να κάνεις, τότε δεν σκέφτεσαι το θάνατο ή το νόημα της ζωής. Τότε σκέφτεσαι τη ζωή. Πράττεις τη ζωή. Όταν ζεις, απλώς ζεις και είσαι απασχολημένος με αυτό. Ό,τι μορφή και αν έχει εκείνη τη στιγμή αυτό. Αρκεί να πηγάζει από αυτό που είσαι.

Αυτά είναι λοιπόν, λίγο ή πολύ, τα πράγματα στα οποία εγώ έχω καταλήξει μέχρι στιγμής από την πορεία μου σε αυτήν την γλυκόπικρη μα πολύ όμορφη ζωή. Όπως έγραψα και νωρίτερα, όμως, δεν έχουν και πολλή σημασία. Κάποιος, αν αποφασίσει να βουτήξει στη ζωή, ίσως καταλήξει σε κάτι διαφορετικό. Ίσως καταλήξει και ακριβώς στο ίδιο. Κανείς δεν ξέρει. Εξάλλου, οι άνθρωποι διαφέρουν και δεν είναι ίδιοι. Δεν έχουν όλοι τις ίδιες ανάγκες. Είναι όμως σημαντικό κατά τη γνώμη μου, με όρεξη και τόλμη κάποιος να ανακαλύψει τις δικές του ανάγκες και να εξερευνήσει τη ζωή. Αυτή, είναι εκεί και περιμένει!

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Η ματαιότητα του συνηθισμένου τρόπου ζωής και η αντιμετώπισή της

Σχολιάστε ελεύθερα

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s