Αρκετά παλαιότερα, ο άνθρωπος ήταν αναγκασμένος να αφιερώνει σχεδόν όλο του τον χρόνο στην εξασφάλιση των βασικών του αναγκών, όπως είναι η τροφή, η ένδυση και η στέγαση. Ήταν υποχρεωμένος να το κάνει, καθώς το πολιτιστικό του επίπεδο και η τεχνολογία που υπήρχε τότε δεν του επέτρεπαν κάτι διαφορετικό. Τα χρόνια πέρασαν όμως, και ανά τους αιώνες άλλαξαν πολλά πράγματα, ιδίως σε ό,τι αφορά τις παραγωγικές δυνατότητες. Είναι, λοιπόν, η κατάσταση διαφορετική σήμερα; Η απάντηση είναι: και ναι και όχι.

Σήμερα, παρατηρώ να ισχύει το ίδιο σε ό,τι αφορά την ουσία του πράγματος αλλά με διαφορετικό τρόπο. Αντί να αφιερώνει απευθείας ολόκληρο το χρόνο του στην εξασφάλιση των βασικών του αναγκών, ο άνθρωπος του 21ου αιώνα αφιερώνει ένα μέρος του χρόνου του άμεσα σε αυτά και ένα μέρος του χρόνου του έμμεσα.

Ο άμεσος χρόνος δεν είναι άλλος από το τυπικό οχτάωρο εργασίας που αφιερώνει ώστε να εξασφαλίζει τον απαραίτητο μισθό για να ικανοποιεί τις ανάγκες του, οι οποίες συνήθως και ιδίως μετά την κρίση του 2008, για ένα πολύ μεγάλο μέρος του πληθυσμού αυτές έχουν περιοριστεί μονάχα στις βασικές ανάγκες. Ο έμμεσος χρόνος, από την άλλη, είναι εκείνος που διοχετεύεται στη μάθηση και την ανάπτυξη των γνώσεων και τεχνικών ή οτιδήποτε άλλο κρίνει αναγκαίο ο άνθρωπος για την εξασφάλιση των βασικών του αναγκών. Τα πράγματα στα οποία εργάζεται έμμεσα ο άνθρωπος είναι εκείνα με τα οποία καταπιάνεται έχοντας ως απώτερο σκοπό την επαγγελματική αποκατάσταση, δηλαδή την εξασφάλιση τροφής, ένδυσης, στέγασης και άλλες ανάγκες. Στην περίπτωση που, για παράδειγμα, κάποιος εργάζεται οχτώ ώρες την ημέρα και αφιερώνει άλλες δύο, στον «ελεύθερο χρόνο» του, για να μάθει κάποια καινούργια ικανότητα ή γνώση, όπως μια ξένη γλώσσα, επειδή κρίνει ότι αυτή θα τον βοηθήσει να αποκτήσει κάποια καλύτερη θέση εργασίας, τότε πρέπει να συμπεριλάβουμε αυτές τις δύο ώρες στο χρόνο που αφιερώνει για την επαγγελματική του αποκατάσταση, καθώς για αυτήν γίνεται.

Με λίγα λόγια, και πολύ συνοπτικά: οτιδήποτε κάνει ή σκέφτεται ο άνθρωπος κατά τη διάρκεια της ημέρας, μόνος του ή σε σχέση με τους άλλους, ανεξαρτήτως ηλικίας, έχοντας ως γνώμονα και απώτερο σκοπό την τωρινή ή μελλοντική εξασφάλιση των βασικών του αναγκών, αποτελεί χρόνος εργασίας.

Υπό την έννοια αυτή, αν αναλογιστούμε όλα αυτά που κάνουν πολλοί άνθρωποι σήμερα, θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς ότι ο άνθρωπος του 21ου αιώνα εργάζεται περισσότερο αντί για λιγότερο σε σχέση με παλαιότερα. Συχνά, μάλιστα, πολύ περισσότερο. Και αν νομίζει κανείς, ότι αυτοί που έχουν αρκετά μεγάλο πλούτο ξεφεύγουν από αυτό, γελιούνται οικτρά: ο χρόνος που αφιερώνουν κατά τη διάρκεια της ημέρας στη διατήρηση ή την αύξηση του πλούτου που κατέχουν είναι πολύς. Ελάχιστοι είναι εκείνοι που ξεφεύγουν από αυτήν τη διαδικασία.


– Σπαταλάμε τη ζωή μας δουλεύοντας και αγνοούμε άλλα πράγματα πιο σημαντικά.

– Σαν τι;

– Τον υπέροχο φωτεινό ήλιο, τη φύση, τον έρωτα — τη ζωή την ίδια!


Η τεχνολογία υποτίθεται θα καθιστούσε την ανάγκη για πολύωρη εργασία περιττή και συνεπώς όχι πια ανάγκη. Ωστόσο, αυτό φαίνεται να μην το έχει καταφέρει — τουλάχιστον ακόμα, καθώς αποτελεί γεγονός ότι σε πολλούς τομείς έχει αυξήσει σε υπερβολικά μεγάλο βαθμό την παραγωγικότητα σε σχέση με παλαιότερα. Μάλιστα, παρά την τεχνολογία που υπάρχει σήμερα, ιδίως μέχρι την ηλικία των τριάντα, δηλαδή με άλλα λόγια της πιο ζωτικής ηλικίας του ανθρώπου, ο άνθρωπος ζει σχεδόν αποκλειστικά με απώτερο σκοπό την επαγγελματική αποκατάσταση, έχοντας λιγοστό πραγματικά ελεύθερο χρόνο. Και δεν μπορεί να κάνει διαφορετικά, διότι έτσι όπως έχουν τα πράγματα, ενδέχεται να μην καταφέρει να εξασφαλίσει ούτε τις βασικές του ανάγκες. Πρέπει να παίξει σύμφωνα με τους ρυθμούς που επιτάσσουν οι κανόνες του παιχνιδιού.

Ίσως, όμως, ισχυριστούν κάποιοι ότι με τα περισσότερα από τα έμμεσα πράγματα τα οποία σήμερα είναι αναγκαία για την επαγγελματική αποκατάσταση και στα οποία αφιερώνουμε πολύ χρόνο, ο άνθρωπος θα ασχολιόταν με αυτά έτσι και αλλιώς, διότι του αρέσουν και παίρνει ευχαρίστηση από τα ίδια αυτά πράγματα. Μπορεί, δηλαδή, να αντιλογήσει κάποιος ότι και σε μια διαφορετική οικονομική οργάνωση των πραγμάτων που δε θα ήταν αναγκαίο οι άνθρωποι να εργάζονται τόσο πολύ, οι άνθρωποι πάλι θα μάθαιναν δύο, τρεις ή και περισσότερες ξένες γλώσσες ή θα συνέχιζαν να κάνουν ό,τι κάνουν και τώρα που έχει ως απώτερο σκοπό την επαγγελματική αποκατάσταση. Αν και αυτό είναι αρκετά αμφίβολο, ενδεχομένως να είναι αλήθεια. Ίσως και να μην είναι. Δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι από τη στιγμή που τώρα καθίσταται αναγκαίο. Σε τελική ανάλυση, δεν είναι λίγες οι φορές που κάποιος προσπαθεί να πείσει τον εαυτό του ότι του αρέσει κάτι απλώς και μόνο επειδή είναι υποχρεωμένος να το κάνει.

Σε κάθε περίπτωση, ζητούμενο είναι να αξιοποιηθούν οι δυνατότητες της τεχνολογίας και να εγκαθιδρυθούν εκείνες οι παραγωγικές σχέσεις με τρόπο που θα αποδεσμεύσουν πραγματικά τον άνθρωπο από την ανάγκη για εργασία ή τουλάχιστον που θα μειώσουν κατά πολύ το χρόνο που αφιερώνει σήμερα σε αυτήν. Ο άνθρωπος, τότε, με ό,τι θα καταπιάνεται θα το κάνει για χάρη των ίδιων των πραγμάτων, για την ουσία τους, επειδή πραγματικά τον ενδιαφέρουν, και όχι επειδή θα τα βλέπει, όπως σήμερα, μέσα για την εξασφάλιση των βασικών του αναγκών. Ακόμα και αν συνεχίσει να ασχολείται με κάποια από αυτά τα πράγματα, η ενασχόληση αυτή δεν θα γίνεται με τον ίδιο τρόπο. Θα μοιάζει, λίγο-πολύ, με την ενασχόληση του πολύ μικρού παιδιού, το όποιο έχοντας εξασφαλισμένες τις βασικές του ανάγκες, αδιαφορεί για αυτές και ασχολείται με ό,τι πραγματικά το ενδιαφέρει.

Απορρίπτω, λοιπόν, την υπάρχουσα οικονομική οργάνωση των πραγμάτων, διότι αυτή υποβιβάζει τον άνθρωπο και τον μετατρέπει σχεδόν ολοκληρωτικά σε άνθρωπο-μηχανή… τη στιγμή, μάλιστα, που αυτός δύναται να είναι πολλά περισσότερα!

Σχόλια

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s