Το 1932, ο γνωστός Άγγλος φιλόσοφος Bertrand Russell, έγραψε ένα δοκίμιο με τίτλο Ωδή στην Αεργία-Τεμπελιά (τίτλος πρωτοτύπου: In Praise of Idleness). Στο μικρό αυτό δοκίμιο, ο Russell τάσσεται ενάντια στην αρετή της δουλειάς-εργασίας, την οποία θεωρεί υπόλειμμα προηγούμενων αιώνων και προσπαθεί να δείξει ποια θα είναι τα οφέλη του να εργάζονται οι άνθρωποι μόνο τέσσερεις ώρες την ημέρα, ή ακόμη και λιγότερες. Το δοκίμιο αυτό είναι εύκολο να το βρει κάποιος και κατά τη γνώμη μου αξίζει να διαβαστεί. Θέλω εδώ να αναφέρω μόνο την τελευταία παράγραφο του δοκιμίου, που κατά κάποιον τρόπο συνοψίζει τα αποτελέσματα που οραματίζεται ο Russell. Γράφει, λοιπόν, ο Russell:

«[…] Πάνω απ’ όλα θα υπάρχει ευτυχία και χαρά για ζωή, αντί ξεφτισμένων νεύρων, κούρασης και δυσπεψίας. Η εργασία που θα υπάρχει θα είναι αρκετή για να κάνει τον ελεύθερο χρόνο ελκυστικό, αλλά όχι πάρα πολλή που θα εξαντλεί τους ανθρώπους. Καθώς οι άνθρωποι δεν θα κουράζονται στην εργασία τους, στον ελεύθερο χρόνο τους δεν θα αναλώνονται σε παθητικές και ανούσιες ψυχαγωγικές δραστηριότητες.

Τουλάχιστον ένα τις εκατό των ανθρώπων πιθανότατα θα αφιερώσει τον χρόνο που δεν ξοδεύει για το επάγγελμά του σε επιδιώξεις που θα είναι σημαντικές για όλους (pursuits of public importance) και καθώς δεν θα εξαρτάται ο βιοπορισμός τους από αυτές τις επιδιώξεις, η πρωτοτυπία τους θα παραμείνει ανεμπόδιστη, και θα είναι ελεύθεροι χωρίς να είναι αναγκασμένοι να προσαρμοστούν-συμβιβαστούν με τα πρότυπα που θέτουν οι ηλικιωμένοι αυθεντίες.

Αλλά δεν είναι μόνο σε αυτές τις εξαιρετικές περιπτώσεις που θα εμφανιστούν τα πλεονεκτήματα του ελεύθερου χρόνου. Οι απλοί άντρες και γυναίκες, έχοντας τη δυνατότητα μιας ευτυχισμένης ζωής, θα γίνουν περισσότερο φιλικοί και λιγότερο κακομεταχειριστές προς τους άλλους, και επίσης δεν θα χρειάζεται να βλέπουν τους άλλους με καχυποψία. Η όρεξη για πόλεμο θα εξασθενίσει, μερικώς για τον παραπάνω λόγο και μερικώς γιατί θα απαιτεί πολλή και εξαντλητική δουλειά.

Η καλή φύση είναι αυτή που από όλες τις ηθικές ιδιότητες έχει ανάγκη περισσότερο ο κόσμος, και η καλή φύση είναι αποτέλεσμα άνεσης και ασφάλειας, όχι μιας ζωής επίπονου αγώνα.

Οι σύγχρονες μέθοδοι παραγωγής μας παρέχουν τη δυνατότητα να υπάρχει άνεση και ασφάλεια για όλους. Εμείς, όμως, έχουμε επιλέξει κάποιοι να δουλεύουν υπερβολικά και κάποιοι άλλοι να λιμοκτονούν. Μέχρι αυτήν τη στιγμή συνεχίζουμε να δουλεύουμε το ίδιο όσο και πριν τη δημιουργία των μηχανών. Σε αυτό έχουμε φανεί ανόητοι, αλλά δεν υπάρχει κανένας λόγος να συνεχίσουμε να είμαστε ανόητοι για πάντα.»


Με αυτό το απόσπασμα κλείνει ο Russell το δοκίμιό του. Όταν το διαβάζω, μου θυμίζει τον γνωστό οικονομολόγο John Maynard Keynes, ο οποίος ήταν και φίλος του Russell. Μάλιστα, περίπου τρία χρόνια πριν τη δημοσίευση του δοκιμίου του Russell, ο Keynes είχε δημοσιεύσει το δοκίμιό του Οι οικονομικές δυνατότητες που θα έχουν τα εγγόνια μας. Στο δοκίμιο αυτό ο Keynes έγραφε ότι σε εκατό χρόνια, δηλαδή περίπου σήμερα, δεν θα χρειάζεται να δουλεύει κανείς περισσότερο από δεκαπέντε ώρες την εβδομάδα. Σήμερα, οι παράγοντες που θα επέτρεπαν να συμβεί αυτό ισχύουν σε μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι προέβλεπε ο Keynes ότι θα ισχύουν σήμερα. Παρ’ όλα αυτά, οι άνθρωποι όχι μόνο δεν δουλεύουν λιγότερο, αλλά δεν είναι λίγοι εκείνοι που δουλεύουν περισσότερο. Συχνά, μάλιστα, σε δυσκολότερες συνθήκες ίσως ακόμη και από τη δεκαετία του 1930 και απλώς για να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες. Τι ειρωνεία! Και πόσο στενάχωρο…

Σχόλια

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s