Αν κρίνουμε από τον αριθμό πωλήσεων βιβλίων, από αυτά που όντως διαβάζονται, από αυτά που όχι μόνο διαβάζονται αλλά μελετώνται με προσοχή, και λαμβάνοντας υπόψιν την ραγδαία άνοδο της γρήγορης κατανάλωσης σκέψεων μέσω memes, εύλογα μπορούμε να συμπεράνουμε ότι οι περισσότεροι άνθρωποι δεν ασχολούνται με τη Φιλοσοφία ή άλλα συναφή αντικείμενα με αυτήν. Θα είχαν, όμως, κάποιο όφελος να ασχοληθούν; Ιδίως σε μια εποχή σύγχυσης και γενικευμένης κρίσης ταυτότητας σαν τη δική μας, η απάντηση είναι ένα βροντερό ναι. Αυτό θα προσπαθήσω να δείξω σύντομα στο κείμενο που ακολουθεί.

H ανθρωπότητα σήμερα σε ό,τι αφορά την επιστήμη και την τεχνολογική εξέλιξη των πραγμάτων, έχει κάνει τεράστια άλματα στο πέρασμα του χρόνου. Σε ό,τι αφορά, όμως, πώς να ζουν οι άνθρωποι, πώς να συμπεριφέρονται, πώς να ερωτεύονται, πώς να δημιουργούν αυθεντικές και ειλικρινείς σχέσεις με τους άλλους ανθρώπους, πώς να είναι πολίτες και όχι μόνο υπήκοι, πώς να ζουν συνειδητά και όχι ασυνείδητα, έρμαια των συναισθημάτων τους, τα πράγματα μάλλον δεν έχουν αλλάξει πάρα πολύ στο πέρασμα του χρόνου.

Ένας βασικός λόγος που τεχνολογικά έχουμε καταφέρει να δημιουργήσουμε όλα αυτά που έχουμε δημιουργήσει, είναι το γεγονός ότι έχουμε αξιοποιήσει την επιστημονική γνώση κάθε προηγούμενης γενιάς. Αν δεν το κάναμε αυτό, τότε θα ανακαλύπταμε ακόμη τον τροχό, ξανά και ξανά. Κατά τον ίδιο τρόπο, ισχυρίζομαι, ότι ο άνθρωπος αν αρχίσει να αξιοποιεί τη Φιλοσοφία θα μπορέσει να γίνει κάτι τόσο σημαντικά διαφορετικό σε σχέση με αυτό που είναι σήμερα όσο διαφορετική είναι η σημερινή τεχνολογία σε σχέση με τον τροχό. Και αυτό έχει σημασία διότι δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι πολλά από τα προβλήματα που υπάρχουν σήμερα, είτε σε ατομικό είτε σε συλλογικό-κοινωνικό επίπεδο, οφείλονται ακριβώς στο πώς είναι οι άνθρωποι. Οι κοινωνίες δεν πέφτουν από τον ουρανό. Είναι οι άνθρωποι που τις δημιουργούν, τις επιλέγουν, τις προτιμούν. Ακόμη και όταν επιβάλλονται, είναι οι άνθρωποι που φοβούνται να αντιδράσουν. Μέσω της ενασχόλησης με τη Φιλοσοφία, λοιπόν, πολλά από τα προβλήματα που υπάρχουν σήμερα στη ζωή των ανθρώπων μπορούν, αν όχι να πάψουν να υπάρχουν, τουλάχιστον να μετριαστούν σε πολύ μεγάλο βαθμό· καθώς ομολογουμένως κάποια από αυτά ίσως είναι αναπόφευκτο έως ένα βαθμό να υπάρχουν. Ουτοπία δεν υπάρχει και ούτε πρόκειται να υπάρξει ποτέ. Το «πρόβλημα» ενυπάρχει στην ίδια τη ζωή. Τα πράγματα, όμως, μπορούν να είναι πολύ καλύτερα σε σχέση με το πώς είναι σήμερα. Και η ενασχόληση με τη Φιλοσοφία είναι κάτι που μπορεί να συμβάλλει σε αυτό, διότι μαθαίνεις από άλλους ανθρώπους που έζησαν και σκέφτηκαν πριν από εσένα, και έτσι δεν χρειάζεται να ζήσεις και να σκεφτείς από την αρχή αλλά να αξιοποιήσεις τη γνώση των άλλων και να συνεχίσεις να ζεις και να σκέφτεσαι από εκείνο το σημείο — όσο είναι εφικτό κάτι τέτοιο φυσικά, καθώς το προσωπικό βίωμα πολύ συχνά είναι απαραίτητο για να μάθει κανείς κάτι.


Το πρόβλημα με τη φιλοσοφία δεν είναι μόνο ότι δεν διαβάζεται, αλλά ότι ακόμη και όταν διαβάζεται οι άνθρωποι δεν επιδιώκουν την πρακτική της εφαρμογή. Η φιλοσοφία όμως τότε, όπως πολλά άλλα πράγματα, δεν έχει κανένα νόημα, διότι είναι η πρακτική της εφαρμογή που μπορεί να αλλάξει ριζικά τη ζωή σου. Σημασία δεν έχει να είσαι υπέρ του «γνώθι σ’ αυτόν», αλλά να αφιερώνεις χρόνο ώστε να αποκτάς αυτογνωσία.


Σήμερα όμως βρισκόμαστε πολύ μακριά από αυτήν την κατάσταση. Ύστατος σκοπός της εκπαίδευσης αλλά και της κοινωνίας ολόκληρης — σε όλες τις πτυχές της: οικογένεια, σχολείο, θεσμοί κ.λπ. — φαίνεται να είναι σχεδόν αποκλειστικά η επαγγελματική αποκατάσταση. Αυτός φαίνεται να είναι ο γνώμονας βάσει του οποίου αποφασίζει κάποιος τι θα κάνει, τι θα είναι, και με τι θα ασχοληθεί. Εξαιτίας αυτού, γνωστικά πεδία όπως τα Μαθηματικά, η Φυσική, τα Οικονομικά, η Πληροφορική, και οτιδήποτε σχετικό με την τεχνολογία, συνήθως είναι πρωτεύοντα και αποτελούν τα πράγματα στα οποία εστιάζουν οι περισσότεροι άνθρωποι την προσοχή τους. Από την άλλη μεριά, Φιλοσοφία, Κοινωνιολογία, Ψυχανάλυση, Ποίηση, Τέχνη, Γυμναστική, Μουσική, Ιστορία, και οτιδήποτε έχει να κάνει με την καλλιέργεια της Γλώσσας — Λόγος, Γραφή, Ανάγνωση — όλα αυτά θεωρούνται αν όχι πάντα, τότε σχεδόν πάντα, δευτερεύοντα. Όμως, είναι ακριβώς αυτά τα πράγματα τα οποία μορφώνουν τον άνθρωπο, δηλαδή του δίνουν μορφή, σε ό, τι αφορά όλα αυτά που αναφέραμε προηγούμενως: τη συμπεριφορά του, τις σχέσεις του με τους άλλους ανθρώπους, πώς και αν ερωτεύεται, πώς και αν αγαπάει, πώς σκέφτεται, πώς σχεδιάζει την δομή της κοινωνίας στην οποία ζει, τι προτεραιότητες θέτει στη ζωή του, τι αξίες έχει, πώς να ζει και άλλα πολλά τα οποία μόνο δευτερεύοντα δεν είναι, καθώς αφορούν κυριολεκτικά τη ζωή όλων.

Πώς, όμως, να ασχοληθεί ο άνθρωπος με αυτά τα πράγματα όταν σήμερα ασχολείται με άλλα και ο χρόνος είναι περιορισμένος; Καλώς ή κακώς, η μέρα έχει μονάχα 24 ώρες. Γι’ αυτό, απαραίτητο είναι, αν θέλει ο άνθρωπος να πάψει να είναι αυτό που είναι σήμερα και που του δημιουργεί τόσα πολλά προβλήματα σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο, να αλλάξει προτεραιότητες και να διαθέσει τον χρόνο του διαφορετικά. Αφού διαβάσει αυτό το κείμενο, να αναρωτηθεί: Είναι τα πράγματα στα οποία αφιερώνω τον χρόνο μου, αυτά στα οποία θα έπρεπε να τον αφιερώνω; Θα με ωφελούσε αν αφιέρωνα τον χρόνο μου διαφορετικά; Η απάντηση κατά τη γνώμη μου είναι με σιγουριά ναι, και ελπίζω να έχει γίνει σαφές μέσα από τις προηγούμενες γραμμές.

Αυτό ζητάω μόνο από τον αναγνώστη πριν τελειώσω το κείμενο αυτό. Να αφήσει για λίγο τη φαντασία του να σκεφτεί, έστω και πολύ αφηρημένα, μια κοινωνία στην οποία εκ των πραγμάτων υπάρχει λιγότερη τεχνολογία από τη σημερινή, η οποία αποτελείται λιγότερο από ανθρώπους-μηχανές και περισσότερο από φιλοσοφημένους ανθρώπους. Και αφού το κάνει αυτό, να συγκρίνει εκείνη την κοινωνία με τη σημερινή.

Το μέλλον μπορεί να είναι λαμπρό, τόσο σε ατομικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο, και είναι στο χέρι του καθενός από εμάς να το κάνουμε πραγματικότητα. Αρκεί να επικεντρωθούμε στα κατάλληλα πράγματα.

Σχολιάστε ελεύθερα

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s