Είναι σχεδόν αυτονόητο σήμερα ότι κάποιος πρέπει να χαρακτηρίζεται ως προοδευτικός εάν θέλει να φαίνεται ότι είναι αυτός του οποίου οι ιδέες υπερτερούν. Από την άλλη μεριά, το να θεωρείται κάποιος συντηρητικός, για πολλούς ανθρώπους αποτελεί σχεδόν μομφή· σίγουρα, πάντως, συνήθως χρησιμοποιείται με αρνητική χροιά. Και φυσικά, όπως συμβαίνει συνήθως, προοδευτικοί είμαστε πάντα εμείς και συντηρητικοί πάντα οι άλλοι — κάτι σαν τον λαϊκισμό ένα πράγμα: λαϊκιστής είναι πάντα ο άλλος· ποτέ εμείς. Τι σημαίνει όμως προοδευτικός; Ή ακριβέστερα, τι θα έπρεπε να σημαίνει;

Ας δούμε πρώτα τι δεν θα έπρεπε να σημαίνει. Προοδευτικός δεν πρέπει να θεωρείται εκείνος που είναι πρόθυμος να υιοθετήσει και να «αγκαλιάσει» μια ιδέα, μια στάση ζωής, ένα προϊόν, ή οτιδήποτε άλλο, απλώς και μόνο επειδή αυτό το πράγμα είναι καινούργιο, είναι νέο, είναι καινοτόμο. Αυτά τα στοιχεία από μόνα τους δεν αρκούν. Αν δεν αρκούν, τι θα έπρεπε να αποτελεί πρόοδο λοιπόν;

Για να μπορούμε να μιλάμε για πρόοδο, οφείλουμε πρώτα να θέτουμε έναν στόχο, ένα τέλος, ένα σημείο αναφοράς. Οτιδήποτε πλησίαζει προς τον στόχο αυτό, μπορεί να θεωρηθεί πρόοδος. Ένα πράγμα θεωρείται άλλοτε καλό και άλλοτε κακό, αναλόγως τη σκοπιά που το βλέπει κάποιος. Αν σκοπός κάποιου, για παράδειγμα, είναι να φτιάξει μια πόλη στα πρότυπα της Νέας Υόρκης, τότε η δημιουργία ενός ουρανοξύστη θα αποτελούσε προοδευτική πολιτική. Για κάποιον όμως που η Νέα Υόρκη θα ήταν μαρτύριο για να ζει σε αυτήν, τότε θα ίσχυε το ανάποδο. Αυτό που πρέπει να γίνει ξεκάθαρο και πολύ σαφές, είναι ότι χαρακτηριστικά όπως νέος, μεγαλύτερος, περισσότερος, γρηγορότερος κλπ., από μόνα τους δεν είναι αρκετά για να καταστήσουν κάτι ως προοδευτικό, και γι’ αυτό δεν πρέπει να παρασυρόμαστε από τέτοια χαρακτηριστικά και να βιαζόμαστε να τα επικροτούμε, να μας αρέσουν και να τα επιδιώκουμε.

Βλέπουμε, συνεπώς, ότι δεν μπορεί να θεωρείται κάποιος ως προοδευτικός, με τρόπο γενικό και αόριστο. Αυτό που για κάποιον αποτελεί πρόοδο, για κάποιον άλλον μπορεί να είναι το ακριβώς αντίθετο. Αν έτσι έχουν τα πράγματα, νομίζω θα είχε ενδιαφέρον να σκεφτούμε και να αναρωτηθούμε κατά πόσο έχουμε προοδεύσει τα τελευταία 200, 300, 400 χρόνια. Φυσικά, για να είμαστε συνεπείς με όσα γράφτηκαν παραπάνω, οφείλουμε να θέσουμε ένα σημείο αναφοράς σύμφωνα με το οποίο να εξετάσουμε αν έχουμε προοδεύσει ή όχι. Επιλέγω, για αυτήν την περίπτωση, ως σημείο αναφοράς την ψυχοπνευματική κατάσταση-υγεία των ανθρώπων.

Για να δούμε, λοιπόν. Πώς είναι οι άνθρωποι σήμερα σε σχέση με 200, 300 ή 400 χρόνια πριν; Φυσικά, αυτό δεν μπορούμε να το ξέρουμε — τουλάχιστον όχι με σιγουριά. Ωστόσο, εγώ δεν θα βιαζόμουν να απαντήσω ότι είναι πολύ καλύτερα, καθώς υπάρχουν αρετές ενδείξεις ότι, ανεξαρτήτως σύγκρισης, η ψυχοπνευματική κατάσταση των ανθρώπων δεν είναι πολύ καλή. Η υψηλή και μάλλον αυξανόμενη χρήση αντι-καταθληπτικών, αλκοόλ, ναρκωτικών, και αρκετών άλλων πραγμάτων, αποτελούν νομίζω καλές ενδείξεις. Και αυτό, σίγουρα, δεν είναι φαινόμενο μονάχα ελληνικό. Πρόσφατη αναφορά της ΕΕ έδειξε ότι το 7-8% του πληθυσμού της ΕΕ έχει κατάθλιψη (το 2019 — πριν τη πανδημία!), με κάποιες χώρες να αγγίζουν ακόμη και το 15%. Και αυτό αφορά τα επίσημα νούμερα και μόνο την κατάθλιψη. Μπορούμε εύλογα να υποθέσουμε ότι τα νούμερα είναι αρκετά υψηλότερα στην πραγματικότητα, καθώς πολλοί υποφέρουν μόνοι τους ή βρίσκουν διέξοδο στα προηγούμενα που αναφέρθηκαν.

Κάποτε, είχα αναφέρει σε ένα φίλο μου Δανό τις γνωστές, μα γενικά αναξιόπιστες, εκείνες έρευνες που κατατάσσουν τη Δανία πάντα στις πρώτες θέσεις ανάμεσα στις πιο ευτυχισμένες χώρες του κόσμου. Εκείνος, τότε, γύρισε και μου είπε: «Of course we are the happiest people in the world — we drink our problems!»

Σχόλια

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s